Hoop als Corona-antidotum in de praktijkvoering van de klinische psychotherapie

Het Coronavirus is in no time een beroemdheid geworden. De hele wereld wordt in aanraking gebracht met een onzichtbare kracht die in onze geschiedenis een bladzijde omdraait. Er wordt gezegd dat er altijd een tijd zal zijn voor en na Corona. Dat klopt. Er zal bijgevolg ook een tijd zijn -tijdens- Corona. En, het is net in die tijd die we in het hier en nu beleven, doorleven, waar we verbazingwekkend veel uit kunnen leren. Ik zie in de media nu en dan de vergelijking met oorlog en psychotrauma passeren. Dat deze situatie eigenaardig en vreemd aanvoelt, dat valt niet te betwisten. Het is voor mij persoonlijk onmogelijk om voorbij te gaan aan het feit dat mensen ook in deze periode gebeurtenissen doormaken die voor hen als traumatisch worden beleefd. Want, het Coronavirus brengt abrupt een einde aan wat er voor ons bekend is. Een tijdelijk bestaan, een nieuw fragment in ons collectief geheugen, wordt ingeluid. Om daarna weer een andere gedaante aan te nemen als de veiligheidsmaatregelen langzaam maar zeker worden afgebouwd. Wanneer en hoe dit precies zal gebeuren, weet niemand met zekerheid. Hier hangt echter met een grote zekerheid meer aan vast dan louter het ervaren van vrijheid in mobiliteit, bijvoorbeeld. Menselijke relaties en maatschappelijke verhoudingen worden uitgedaagd, op de spits gedreven én onverwacht in een nieuw licht van hoop en vernieuwing gesteld. Want, waar er trauma is, zijn er ook overlevingsstrategieën en pogingen om uit een lastige situatie te geraken.

Doorgaans werk ik met mensen die leren omgaan met depressieve klachten, angst en mensen die geconfronteerd worden met de gevolgen van een psychotrauma. In deze Coronadagen is dat niet anders. Ik zie dat wij als hulpverleners nog meer worden gestimuleerd om in onze psychotherapeutische praktijkvoering ons te focussen op criteria die het deficitdenken voorbijgaan. We worden uitgedaagd om het hulpverlenen te laten voor wat het is en om vooral hoop te verlenen. Want, de nood aan hulpverlening is iets dat tijdens deze Coronacrisis toch een betekenis krijgt die voor mij anders dan verwacht binnenkomt. Voor de meesten onder ons is de huidige Coronacrisis een ongekend fenomeen. Ook ik werd aan het begin van deze crisis geconfronteerd met heel wat vragen en onzekerheden. Tegelijk voelde ik een verantwoordelijkheid om mezelf in een staat van paraatheid te stellen. De noodzaak van het blijven aanbieden van een psychotherapeutische hulpverlening werd meteen helder terwijl ik mezelf terecht zag komen in een labyrint van een omgeving met een nieuwe omgangscultuur waarvan ik dacht dat ik deze snel moest kunnen ontcijferen en verklaarbaar maken. Ik heb echter in mijn gedachtegang al snel het volgende op de voorgrond geplaatst.

Zoeken naar autopoietische vaardigheden

Mensen waarvan ik dacht dat ze het nu extra moeilijk zouden krijgen, doen nu dingen die me verbazen. Omgekeerd zien mensen die anders een eerder vlekkeloos parcours hebben afgelegd, zichzelf verstrikt in nieuwe regels en voorzorgsmaatregelen die hen ongekende beperkingen opleggen. Of je nu echter voor het eerst wordt geconfronteerd met psychologische problemen, of niet. Iedereen zoekt op zijn eigen manier naar een uitweg, niet louter naar een inzicht.

Mensen hebben een drang om energie te investeren in het terug kunnen ervaren van de dingen die er voor hen écht toe doen. Ik zie mezelf daarom mensen keer op keer bevragen met een hoop dat ze op een bewust niveau meer toegang krijgen tot hun persoonlijke handleiding. Ik geloof er sterk in dat als mensen daarin op een bewust niveau worden versterkt, dat zij zichzelf versterken en helen in het aangaan van de huidige Corona-uitdaging. We spreken in therapie over ‘autopoietische vaardigheden’ leren ontdekken en aanwenden. Zoals een dichter zijn eigen gedicht schrijft, zoeken mensen op eigen kracht naar dat wat voor hen rijmt in deze Coronatijd. Een collectieve gebeurtenis verbindt, maar herinnert ons ook aan onze individuele essentie. Mensen maken zichzelf. Ze zijn niet maakbaar.

Het coronavirus maakt van ons allen bondgenoten

Een volgende gedachte die me nu keer op keer aanmoedigt, is het gegeven dat het Coronavirus bondgenoten van ons allen maakt. Het Coronavirus discrimineert niet. Ook in de psychotherapeutische ondersteuning komen we menselijk leed tegen. Het feit dat we nu nog meer verbonden zijn in een realiteit die ons meer dan ooit wijst op onze gemeenschappelijke kwetsbaarheid, helpt net om samen die zwaarte te dragen. Er zijn verhalen die met rasse schreden escaleren en mij met stomheid verslagen. Dat klopt. En toch zijn er zelfs ook op de dag van vandaag verhalen van hoop en een ongeziene aanpassing en flexibiliteit, die de revue passeren. Een consultatie niet gelachen, is een consultatie die niet is geweest. En, dat
is ook vandaag nog steeds zo. Het lijkt erop dat het samen willen dragen van deze ongeziene situatie, mij het mandaat lijkt te geven om mensen te stimuleren om te zoeken naar momenten van verlichting, verbazing en zelfs uitzonderingen die hen dichter bij een situatie brengen die net iets beter te verdragen is.

Er wordt gesproken over de wederopbouw van ons land en onze samenleving. Ik kijk daar hoopvol naar uit. En daarom niet omdat alles terug naar het oude keert. Integendeel! Ik hoop dat een aantal maatschappelijke en sociale evidenties worden uitgedaagd. Ik wens het ons toe om met hoop en dankbaarheid stil te staan bij alles wat we nu wél mogen meemaken zodat we ons de vraag kunnen stellen wat we hier na de Coronacrisis zeker van willen meenemen, of misschien zelfs uitvergroten. Dit schrijven is daarom geen pleidooi om alles wat we nu doormaken, kapot te relativeren. Zie dit als een brief voor een regenachtige dag waar je elementen van hoop in terug kan vinden. Een brief die je straks, als de mooie lentezon zich weer even achter regenwolken verschuilt, met een hoopvolle stemming terug kan lezen. Dit in verbinding met alles wat je vandaag in dankbaarheid mag meemaken. Zo kan je het terug ervaren. Wie weet zie je het jezelf straks weer doen. Wat vandaag gebeurt, geeft hoop voor morgen…

Auteur: Dario Zicari
Pedagoog en Cognitieve Oplossingsgerichte Systeempsychotherapeut (i.o).
Werkzaam in een zelfstandige ambulante psychotherapiepraktijk en teamcoördinator bij Begeleid Wonen Tienen v.z.w.
dario.zicari@psylegato.be

 

Tags: , ,