Op de grens tussen orde en chaos

Jordan B Peterson, de gerenommeerde én beruchte Canadese hoogleraar en klinisch psycholoog, schrijft in zijn boek “12 Rules for Life” over het bestaan van orde en chaos, en benadrukt het belang van het begrijpen én gebruiken van deze dualiteit in het dagelijkse leven.

We inhabit order, surrounded by chaos. We eternally occupy known territory, surrounded by the unknown.

Peterson benadrukt hier de continue aanwezigheid van orde en chaos. Orde kan worden begrepen als het “domein van kennis”: het is “verkend terrein” en is de plaats waar het gedrag van de wereld overeenstemt met onze eigen verwachtingen en verlangens. Chaos daarentegen, als tegenpool, kan dan worden begrepen als het “domein van onwetendheid”: het is “onbekend terrein” en is de plaats waar we datgene dat we niet kennen en niet begrijpen tegenkomen.

Peterson beschrijft het leven als een optelsom van orde en chaos, waar beide in evenwicht zijn met elkaar en fungeren als een dualistische grondlaag. Het “zijn” positioneert zich op de grens van deze twee elementen, en vereist evenwicht om zich te kunnen handhaven:

To straddle that fundamental duality is to be balanced: to have one foot firmly planted in order and security, and the other in chaos, possibility, growth and adventure.

Peterson argumenteert dat deze dualiteit geen toevalligheid is, noch een abstract detail in de marge van het bestaan. Nee, hij begrijpt deze dualiteit als een fundamenteel gegeven (misschien zelfs als “het” fundamenteel gegeven) met een sterke biologische en socioculturele achtergrond. Peterson haalt verschillende argumenten aan in zijn boek. Eén ervan is het feit dat het dualistische element terug te vinden is op het morfologisch niveau. Hij schrijft:

The structure of the brain reflects this duality on a morphological level: the two hemispheres reflect the division between novelty (the unknown or chaos) and randomization (the known or order).

Peterson doelt op meer dan alleen de morfologische scheiding van het menselijk brein. Hij verbindt de concepten van orde en chaos met functionele verschillen, die weliswaar structureel zijn opgedeeld: de linkerhemisfeer is aangepast aan een ‘nauwe’ focus, terwijl de rechterhemisfeer is aangepast aan een brede focus. Met haar nauwe focus kan men stellen dat de linkerhemisfeer kan worden ingezet voor het expliciete, het letterlijke, het bekende. De brede focus van de rechterhemisfeer is noodzakelijkerwijze meer vaag en intuïtief en kan worden ingezet voor het abnormale, het metaforische, het onbekende.

Naast deze biologische merkers voor de fundamentele dualiteit tussen orde en chaos, beschrijft Peterson ook socioculturele elementen die doorheen de tijd zijn geënt op deze duale biologische basis. De socioculturele archetypen van “Man” en “Vrouw” zijn op zichzelf biologische merkers, maar ook meer dan dat. Ze dragen in zich een socioculturele betekenis die letterlijk de dualiteit tussen orde en chaos weergeeft: het “mannelijke” staat voor orde – het “vrouwelijke” staat voor chaos. Het metaforisch onderscheid tussen man en vrouw zijn categorieën die diep zijn ingebed in ons perceptueel, emotioneel en motivationeel systeem, en komen voort uit een evolutionaire geschiedenis van honderden miljoenen jaren. Ik benadruk daarom nogmaals dat deze duale categorisering geen detail is in de marge van ons bestaan, maar een fundamenteel element is van de menselijke geest. De menselijke geest is veel ouder dan de menselijke soort, en we interpreteren alles door deze primordiale lens.

Ten slotte beschrijft Peterson nog het belang van de duale aard van het (menselijke) bestaan. Hij geeft aan dat het in de eerste plaats belangrijk is om je bewust te zijn van deze dualiteit. Eens deze stap is gezet en de bewustwording is een feit, is het van wezenlijk belang voor ieder individu om op zoek te gaan naar het evenwicht in dit grenslandschap – de grijze zone – van waaruit betekenis en zingeving kan ontspringen. Hij schrijft:

One has to be located precisely on the border between order and chaos. You need to place one foot in what you have mastered and understood, and the other in what you are currently exploring and mastering. Then you have positioned yourself where the terror of existence is under control and you are secure, but where you are also alert and engaged. That is where meaning is to be found.

“Ordo ab chao” (orde uit chaos), wordt wel eens gezegd. Voeg er nog “chaos uit orde” aan toe, en we zijn op weg.

Steven Joris

Steven Joris is klinisch psycholoog (erkenningsnummer 901118073) en onderzoeker. Steven is werkzaam binnen het Psychodiagnostisch Centrum (Thomas More Antwerpen) en is tevens werkzaam als psychodiagnosticus op zelfstandige basis.

2 gedachten over “Op de grens tussen orde en chaos

    • 16 november 2018 om 4:03 pm
      Permalink

      Dag Yasemin. Ik zou het als volgt begrijpen: net zoals je probeert om het “chaotische” geleidelijk aan te kennen en te beheersen om uiteindelijk tot “orde” te komen, kan je het omgekeerde betrachten. Wanneer voldoende “orde” is bereikt, probeer je het bekende te gebruiken als springplank om opnieuw chaos te introduceren (Dit doe je overigens op een bewuste en relatief beheersbare manier – “chaos” is nooit volledig onbeheersbaar, net zoals “orde” nooit volledig beheersbaar is). Er moet steeds een afwisseling zijn tussen het bekende en het onbekende. Op deze manier creëer je een eindeloze cyclus van “orde uit chaos”, en “chaos uit orde”.

      Beantwoorden

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *